خانه تکانی در جشنواره تئاتر فجر




۴ام دی ۱۳۹۶ ماشین و خودرو

گزارش «شروع» از سي و ششمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر

سي و ششمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر بهمن ماه هر سال برگزار مي‌شود و به گفته بسياري از هنرمندان اين جشنواره ويترين هنرهاي نمايشي ايران در طول يک سال فعاليت‌هاي تئاتري کشور است.

همواره نقد و نظرهايي نسبت به برگزاري اين جشنواره بوده و هست. همچنان بعد از گذشت سي و پنج دوره هنوز هم اين جشنواره نقايص فراواني را به همراه دارد که از جمله مهم‌ترين آنها مي‌توان به حضور آثار بين المللي اشاره کرد.

بخش عمده هزينه‌هاي جشنواره تئاتر فجر به دعوت و اجراي آثار خارجي تخصيص پيدا مي‌کند و هر ساله گروه‌هاي مختلفي از جهان براي اين رويداد بزرگ هنري دعوت مي‌شوند اما هنوز نحوه انتخاب اين آثار مورد سوال است.

اما مهم‌ترين نکته در اين ميان مي‌توان به نبود فراخواني بين المللي براي جشنواره تئاتر فجر دانست. گروه‌هاي شرکت کننده در اين جشنواره به طور معمول از طريق رابط‌هاي فرهنگي و هنري دعوت شده و اين طور نيست که آنها بخواهند در اين جشنواره حضور پيدا کنند.

اين نقيصه بزرگ را در ابتدا بايد در کيفيت برگزاري جشنواره تئاتر فجر ديد. جشنواره فجر طي ادوار گذشته نتوانسته به کيفيتي جهاني دست پيدا کند و همين امر باعث شده تا گروه‌هاي معتبر ميل چنداني براي حضور در آن را نداشته باشند.

هر ساله و بعد از پايان جشنواره سوالات در خصوص اينکه گروه‌هاي خارجي از چه طريق انتخاب شده و يا اينکه اين گروه‌ها در کشور خودشان چه درجه ارزشي دارند مطرح مي‌شود. دليل اصلي اين سوالات کيفيت پايين اکثريت آثار خارجي است. البته در اين بين معدود آثار با کيفيت و کارگردانان مطرح نيز با هزينه‌هاي فراوان راهي جشنواره مي‌شوند اما باز هم تئاتر فجر رويدادي نيست که گروه‌ها بي تاب حضور در آن باشند.

بخش دوم مشکلات عمده جشنواره تئاتر فجر را بايد در برخورد سليقه‌اي مديران و دبيران هر دوره دانست. اين برخورد به نوعي است که در هر دوره به برخي از آثار مجوز حضور داده مي‌شود که با اهداف و تفکرات آن مدير همسو باشند زيرا جشنواره فجر بعد از سي و پنج دوره هنوز ساختار اصلي و درستي ندارد.

بخش مرور تئاتر ايران يکي از مهم‌ترين بخش‌هايي است که همواره در چگونگي انتخاب آثارش سوال مطرح است. به عنوان مثال بخش مرور امسال نيز خالي از مشکلات نبوده است. در اولين گام قرار بر اعلام نتايج بخش مرور تا پايان مهر ماه بود اما هنوز و بعد از گذشت حدوداً نيمي‌از آبان ماه هنوز خبري از نتايج اين بخش در دست نيست.

براي حضور در اين بخش متقاضيان بايد فيلم اثر را ارائه کنند اما درخواست دبيرخانه از بسياري گروه‌ها مبني بر ارسال عکس نشان آن است که فيلم بيشتر آثار ديده نمي‌شود و انتخاب‌ها از روي عکس شکل مي‌گيرد. در اين ميان گروه‌هاي تهراني که از ماه‌ها قبل درخواست حضور در فجر را داده‌اند انتظار بازبيني حضوري دارند تا آثارشان به صورت عادلانه در دست بررسي قرار گيرد اما از سوي دبيرخانه هنوز هم چنين اتفاقي حاصل نشده است.

اين اتفاق بسيار ساده بوده و تنها نيازمند آن است که گروه انتخاب آثار بخش‌هاي مختلف جشنواره از تمامي‌آثار تهران ديدن کنند و در مواقع تقاضاي آن گروه‌ها بتوانند به راحتي راي خود را اعمال کنند.

معضل ديده نشدن آثار تنها به فجر خلاصه نمي‌شود و جشن بازيگر و منتقدان تئاتر نيز بي تفاوت از بسياري سالن‌هاي خصوصي و اجراهاي محروم از منابع مالي گزاف به انتخاب بازيگران و عوامل از ميان گروه‌هاي معروف و سالن‌هاي بزرگ مي‌پردازند.

اين نوع از انتخاب نادرست که بيشتر بر اساس اسامي‌و چهره‌ها شکل مي‌گيرد به طور حتم باعث شده تا پتانسيل بالاي جواناني که در ابتداي راه هستند به طور کلي ناديده گرفته شده و باعث سرخوردگي نسل جوان شود.

نتيجه اين روند نادرست باعث شده تا جوانان عرصه نمايش قيد نبوغ و استعداد را زده و تنها به ديده شدن کاذب فکر کنند. آنها با زحمت و مشکلات فراوان به ناچار به سمت تئاتر گيشه زده رفته و ايده‌هاي خود را قرباني حضور بازيگران بزرگ مي‌کنند. تا بلکه در کنار حضور چهره‌ها در آثارشان، خودشان نيز کمي‌مورد توجه قرار گيرند.

با تمام اين شرايط آيا جشنواره تئاتر فجر ويترين صادقانه اي از تئاتر ايران است يا بايد در اصل آن را ويترين ثروتمندان تئاتر ايران دانست؟ جشنواره اي که هنوز هم مشکلات فراواني را به همراه داشته و شبهات زياد و پاسخ نداده اي را در چگونگي خرج کردن بودجه، دعوت از گروه‌هاي خارجي و انتخاب گروه‌هاي داخلي به همراه دارد.

با اين حال سي و ششمين دوره جشنواره تئاتر فجر با دبيري فرهاد مهندس پور برگزار مي‌شود که پيش از اين سابقه پژوهش، تدريس و کارگرداني تئاتر را داشته است. 

دبير ايندوره از جشنواره تئاتر عنوان کرد:طي گفتگوهايي که با مديرکل هنرهاي نمايشي، هنرمندان و گروه ­هاي تئاتري داشتم اين علاقه ­مندي وجود دارد که جشنواره دربرگيرندۀ مرور توليدات تئاتر و همچنين توليدات تازه باشد. معتقدم جشنواره به اين شکل مي‌تواند هويت و معنايي اجتماعي پيدا کند. براي رسيدن به اينچنين شرايطي بايد حساب­ شده کار کرد و روابط و مناسبات درون جامعۀ تئاتري را به­ بهبودِ وضعيت دعوت کرد.

وي در ادامه گفت:براي آغاز، دستور کار ما حضور حداکثري هنرمندان تئاتر ايران و فراگيرترين و متنوع­‌ترين گونه­‌هاي نمايش در جشنواره است. براي انجام اين کار متاسفانه نخستين سدِ روبرو، بحران اخلاقي يا دسته ­اي از سوءتفام­‌هايي­ است که گاهي به شکل پرخاش در نوشتن و ويرانگري در گفتار و رفتارها به صورت غير­حرفه­ اي و در حاشيۀ تئاتر ديده مي‌­شود. نمونه ­اش اين که اغلب به­ جاي نقدِ برنامه ­ها، نمايش­‌ها يا نمايشنامه ­ها -و به نام نقد- آدم­‌ها و کسان به باد دشنام و اتهام گرفته ­شده ­اند. اين نقطۀ انحراف حرفه ­اي و اخلاقي در جامعۀ تئاتري است که به ويژه از نيمۀ دهۀ هشتاد دوباره در ايران آغاز شده است. جامعۀ تئاتر ايران گاهي به طرزي شگفت ­انگيز با انکار آدم ­هاي درون همين جامعه، به انکار مسئوليت اجتماعي خودش دامن مي‌­زند. نمي‌­خواهم بگويم و نمي­ دانم فراواني اين انکارگري چقدر است ولي بخشي از جامعۀ تئاتر ايران با خاموشي به اين سوءتفاهم دامن مي­ زنند.

او بيان کرد:اتفاق خوبي که از دورۀ پيش در جشنواره تئاتر فجر و توسط آقاي سعيد اسدي رخ داد، حذف بازخواني متون بود. يکي ديگر از اتفاقات مثبت رخ داده اين است که جشنواره­‌هاي تئاتر استاني از اداره کل هنرهاي نمايشي مستقل شده و استقلال اجرايي يافته ­اند.


مطالب پیشنهادی