بحران آب در خشکسالی تدبیر




۲۶ام آذر ۱۳۹۶ ماشین و خودرو

آب از اساسی ترین عناصر زیست محیطی محسوب می شود و هیچ جامعه ای بدون برخورداری از آن نمی تواند ادامه حیات خویش را تضمین کند و به شکوفایی دست یابد.

آب از اساسی ترین عناصر زیست محیطی محسوب می شود و هیچ جامعه ای بدون برخورداری از آن نمی تواند ادامه حیات خویش را تضمین کند و به شکوفایی دست یابد، این مهم ضرورت مدیریت و آموزش صحیح به منظور رویارویی با کمبود آب را نشان می دهد تا این گونه بتوان از شدت این بحران کاست و از پیامدهای مخرب آن جلوگیری کرد.
در کشور ما هنوز برای کسانی که متولیان در حوزه آب هستند حساسیت کافی ایجاد نشده است به عنوان نمونه در شهر تهران در خیلی از نواحی شاهد نشست ۰٫۵ متری آب هستیم که این هشدار بزرگی است.
تشکل آب‌بران به عنوان یک نظام بهره‌برداری منابع آب و در راستای واگذاری مدیریت بهره‌برداری از منابع آب و با هدف مشارکت روستاییان در زمینه احداث و نگهداری شبکه‌های انتقال آب، مدیریت توزیع آب در روستا، حل مسائل آبیاری، نگهداری شبکه و مواردی نظیر این‌ها شکل گرفت و دردر برخی از  جاها موفق عمل کرده است .
افزایش مشارکت مردم در مدیریت منابع آب کشور
جواد میبدی، مدیر کل دفتر نظام‌های بهره برداری و حفاظت آب و آبفا با اشاره به تاریخچه شکل گیری تشکل‌های آب بران در مدیریت آب کشور، گفت: تشکل‌های آب‌بران صرفاً به‌منظور تأمین، توزیع و انتقال آب توسط کشاورزان و با هدف کاهش تصدی‌گری دولت در بخش آب ایجاد شده‌اند و در مناطقی که مردم مشکلات عدم استفاده درست از آب را درک کرده و از نظر اجتماعی قابلیت ایجاد تشکل را داشته‌اند موفق بوده‌اند.
فاصله میان مجریان و تصمیم گیرندگان آب
علی وقف چی عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس  در این خصوص گفت : در هر کشوری تصمیم گیرندگان اصلی در هر حوزه، ذینفعان مستقیم و واقعی در آن بخش هستند اما در کشور ما متاسفانه فاصله زیادی که میان ذینفعان و مجریان و تصمیم گیرندگان در حوزه آب وجود دارد  و منجر به دولتی شدن تصمیمات شده است، این عامل سبب شده در این بخش حساسیت کافی دیده نشود و مدیریت صحیحی در حوزه آب صورت نگیرد و به دنبال آن در حوزه آب ارتقا بهره وری نداشته باشیم.
وی گفت: وزارت نیرو باید در تصمیم گیری ها کلان و اساسی، مردم و ذینفعان را مشارکت دهند تا بتوانیم با کمک آنها شاهد مدیریت صحیح آب باشیم. آن چیزی که در حوزه آب به ما آسیب می‌رساند و ما را با شکل روبه رو می‌کند کمبود آب نیست بلکه عدم وجود مدیریت یکپارچه، الگوی کشت مناسب و نگاه اقتصادی به مسئله آب است و این امر سبب شده که ما امروز نتوانیم تصمیم نهایی را در این حوزه بگیریم.
وی افزود: دولت اگر احساس می کند که در این زمینه خلاءهای قانونی وجود دارد و یا به لوایح کاربردی نیاز دارد باید زودتر اقدام کند و مجلس نیز وظیفه دارد به آن رسیدگی کند به خصوص اگر ما بتوانیم در زمینه کشت گلخانه‌ای و الگوی کشت مناسب اقداماتی را انجام دهیم، گام موثری را در این زمینه برداشته‌ایم.
نماینده مردم زنجان در مجلس بیان کرد: الگو برداری از کشورهای توسعه یافته در زمینه مدیریت آب قطعا موثر است اما باید به این نکته توجه داشته باشیم که کشورها توسعه یافته اروپایی و آمریکایی میزان بارندگی سالیانه‌شان در مقایسه با کشور ما بسیار بیشتر است ولی در عین حال کشورهایی را داریم که با وجود بحران آب و میزان بارندگی کم توانسته‌اند مدیریت صحیحی در حوزه آب داشته باشند.
وقف چی خاطر نشان کرد: ما متاسفانه فکر می‌کنیم کم مصرف کردن آب به معنای مدیریت آب است در حالی که بهینه مصرف کردن آب یعنی مدیریت صحیح که سبب ارتقای بهره‌وری ما از منابع آبی می‌شود. اقتصادی کردن مصرف آب نیز می‌تواند برای ما مفید باشد ولی در حال حاضر اینگونه نیست؛ چرا که آب بهای واقعی از مصرف کنندگان گرفته نمی‌شود و تضمینی برای خرید محصولات هم وجود ندارد. این امر منجر به ایجاد هرج و مرج شده است و اجازه تصمیم گیری قطعی و اساسی را نمی‌دهد.
عدم مدیریت صحیح آب، مهم ترین معضل این حوزه است
علی ابراهیمی  یک عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس گفت: در حال حاضر مهم‌ترین معضلات مربوط به این بخش را باید در نبود مدیریت صحیح، نبود آموزش کافی در مصرف آب در صنعت، کشاورزی، مصرف خانگی، هدر رفتن آب‌های سطحی، آب‌های زیرزمینی و مشکلات فنی و فرسودگی تجهیزات جستجو کرد.
وی در خصوص ضرورت جمع آوری منابع آب بیان کرد: همگان به این موضوع که آب در زندگی مردم چه اهمیت بسزایی دارد واقف هستند و اینکه کشور ما در شرایط کنونی و در آینده با بحران آب روبه رو است شکی نیست ولی ساماندهی این مایه حیاتی برای تامین نیازهای مصرفی، صنعت و کشاورزی نیازمند برنامه ریزی و مدیریت درست است.
 وی در ادامه گفت: توجه ویژه به مدیریت و برنامه ریزی صحیح مصرف آب در بخش کشاورزی به ویژه آبیاری یا کاشت نوع محصولات و اصلاح سیستم آبیاری با بکار گرفتن تجهیزات مناسب‌تر می‌تواند بستر را برای جمع آوری آب و ممانعت از مصرف بی رویه و نامناسب آن فراهم نماید. لذا اگر چنانچه مدیریت آب در کشور اصلاح شود بسیاری از مسائل این حوزه قابل برنامه ریزی و اجرا خواهد بود. کاشت محصولاتی که نیاز کمتری به آب داشته باشند، یا تفکیک آب شرب و مصرفی در کشور در سایه برنامه ریزی و مدیریت مناسب قابل انجام است.
وی افزود: در حال حاضر مشترک بودن آب شرب و مصرفی و سرانه زیاد مصرف آب با توجه به تقبل هزینه‌های سنگین در این بخش از آسیب‌های پیش رو در بحران کم آبی است. از طرفی دیگر فرسودگی تجهیزات آبرسانی در شهرها، علاوه بر هدر رفتن آب باعث تحمیل هزینه نیز شده است.
نماینده مردم شازند در مجلس گفت: اگر بتوانیم با یک اقدام ضربتی و برنامه‌ریزی حساب شده آب‌های سطحی را جمع آوری کنیم می‌توانیم در بخش کشاورزی از آن استفاده کنیم البته  بحث بروزرسانی الگوهای سنتی آب در کشورنیز از اهمیت زیادی برخوردار است ، این در حالی است که در بیشتر شهرها و روستاها، کشاورزان از روش های سنتی آب در سیستم آبیاری استفاده می کنند که باید آموزش‌های لازم به آنها ارائه شود. توسعه مخازن و  جلوگیری از تبخیر آن نیز می‌تواند موثر بوده و نیازمند برنامه‌ریزی است.
مصرف ۲۰ متر مکعب آب در ماه
مصرف متوسط یک خانوار تهرانی حدود ۲۰ متر مکعب در ماه است که با کاهش ۱۰ درصدی مصرف آب، معادل ۱۲۰ میلیون مترمکعب که مصرف سالانه دو استان است صرفه‌جویی خواهد شد.
تهران کمتر از ۱.۱ درصد از سطح کشور را داراست، اما ۲۰ درصد جمعیت و ۴۵ درصد صنعت کشور را در خود جای داده که همین مساله موجب افزایش مصرف آب در پایتخت شده است و این در حالی است که در مجاورت تهران هیچ رودخانه‌ای نیست و آب مورد نیاز پایتخت از حوضه‌های آبی مناطق دیگر تامین می شود.
  علاوه بر این آب بدون درآمد شهر تهران ۲۴ درصد است که ۱۱ درصد آن را هدررفت ظاهری تشکیل داده که شامل خطای اندازه‌گیری، انشعاب‌های غیرمجاز و موارد دیگر می شود همچنین دو درصد از آب بدون درآمد در مصارف مجاز تصفیه‌خانه‌ها صرف می‌شود که جزو هدررفت آب نیست.
  از سوی دیگر در شهر تهران حدود ۱۸ هزار کیلومتر شبکه توزیع و خطوط انتقال آب وجود دارد و سالانه بودجه‌ای در حدود ۲۰۰ میلیارد تومان برای بازسازی شبکه آب‌رسانی پیش‌بینی شده و برنامه‌ریزی شده است که طی پنج سال آینده حدود ۱۴۰۰ کیلومتر بازسازی شبکه در سطح استان تهران صورت گیرد.
  طی سه سال گذشته با انجام اصلاحات شبکه، رقم هدررفت واقعی آب یک درصد کاهش یافته که باید گفت کاهش هدررفت واقعی آب با اصلاح خطوط انتقال و تعویض شیرآلات فرسوده امکان‌پذیر می شود و این موارد در دستور کار قرار گرفته است.
  در خصوص قیمت آب در تهران نیز باید گفت که در حال حاضر قیمت متوسط هر متر مکعب آب حدود ٤٠٠ تومان است به عبارت دیگر به ازای هر نفر در تهران ۳۲۵ لیتر آب در شبانه روز تولید می شود که اگر هر خانوار تهرانی در ماه ۲۰ متر مکعب آب مصرف کند، ماهیانه ۶۵۰۰ تومان آب‌بها از آن‌ها اخذ می‌شود.
 همچنین مشترکانی که انشعاب فاضلاب را در منازل خود نصب کرده‌اند، باید به طور میانگین ۱۰۰۰ تومان بیشتر از دیگر مشترکان پرداخت کنند البته میزان پرداخت آب‌بها بین مشترکان متفاوت است به طوری که آب بهای پرداختی مراکز دولتی در قیاس با مراکز آموزشی بیشتر است و مراکز آموزشی در هر متر مکعب ۲۴۰ تومان و مراکز دولتی برای هر متر مکعب آب ۹۰۰ تومان به صورت ماهانه پرداخت می کنند.
  میزان آب بهای پرداختی مراکز ساخت و ساز و به عبارتی کاربری بنایی یعنی مکان هایی که ساخت و ساز در آن ها انجام می‌شود ۱۳۰۰ تومان است که بر اساس گفته های نوذری پور قائم مقام شرکت آب و فاضلاب تهران، قیمت آب باید به ارزش واقعی خود باز گردد چرا که وضعیت آبی کشور در حالت بحران قرار دارد و برای حل این بحران لازم است چرخه اقتصادی آب از نظم خاصی پیروی کند به گونه‌ای که آب به قیمت واقعی خود در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرد.
 نوذری پور معتقد است اگر قیمت آب را همچنان پایین نگه داریم آب مانند وضعیت فعلی مانند یک کالای بی‌ارزش به هدر می‌رود لذا لازم و ضروری است که قیمت آب به منظور صرفه‌جویی افزایش یابد.
 به طور کلی باید مدیریت تقاضا و مصرف سرلوحه کار مسوولان آبی در تمام استان ها قرار بگیرد و از این طریق میزان مصرف را مدیریت کرد در غیر این صورت در آینده ای نه چندان دور با چالش بی آبی در کل کشور مواجه می شویم.

مطالب پیشنهادی